Przemysław Waszak, Krucyfiks z Kaplicy Jedenastu Tysięcy Dziewic w Bazylice Mariackiej w Gdańsku. Jego znaczenie i recepcja, Toruń 2016 (Wydawnictwo Naukowe UMK), ss. 200, il. 26.

Monografia stanowi owoc interdyscyplinarnych badań naukowych prowadzonych po obronie rozprawy doktorskiej. Książka ujmuje po raz pierwszy szczególny fenomen artystyczno-kulturowy, za jaki można uznać tytułowy krucyfiks oraz jego rozległą recepcję w kulturze. Wykorzystano źródła oraz prace badawcze z zakresu historii sztuki, historii a także historii literatury i teatru. Ponadto dokonano opisu współczesnego wyglądu substancji zabytkowej dzieła sztuki jak również jej historycznych zmian. Odnosząc się do warstwy słownej recepcji krucyfiksu i powiązanych z nim legend poddano analizie relacje z podróży, utwory poetyckie, legendy, opowiadania, literaturę przewodnikową, powieści i nowele oraz ilustracje książkowe. Fascynujące jest, jak liczne idee, sądy naukowe i ujęcia literackie zmieniały się na przestrzeni trzech stuleci, nawracały i wzbogacały dorobek kulturowy. Dwie warstwy odnoszące się do omawianego krucyfiksu – obrazowa i piśmiennicza splatały się lub pozostawały w luźnym związku, nieustannie poszerzając się o kolejne elementy. Publikacja zawiera systematyczny, katalogowy, obszerny wybór przeanalizowanych, różnojęzycznych prac odnoszących się do krucyfiksu. Monografię ilustrują archiwalne i współczesne fotografie pozwalające na porównanie zmian wyglądu dzieła i jego kontekstu przestrzennego w różnych latach. Przywołano inne ukrzyżowania z obszaru dawnego państwa krzyżackiego, wokół których zawiązywały się zalążki twórczości literackiej i legend. Skala zjawiska recepcji gdańskiego krucyfiksu, tak jako gotyckiego, snycerskiego arcydzieła, jak i przedmiotu badań oraz jako natchnienia do formułowania oryginalnych, rozbudowanych literackich wypowiedzi, jest jednak wyjątkowa.

Przemysław Waszak, Ikony z kolekcji Profesora Wiesława Litewskiego w zbiorach Muzeum Uniwersyteckiego w Toruniu: katalog, Seria: Katalogi Zbiorów Muzeum Uniwersyteckiego w Toruniu, red. serii: Mirosław A. Supruniuk, Katarzyna Moskała, T. 3, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 2024, ss. 345.

Monografia poświęcona kolekcji dziewiętnastowiecznych, przedrewolucyjnych ikon rosyjskich przekazanych przez pracownika Uniwersytetu Jagiellońskiego, Profesora Wiesława Litewskiego Uniwersytetowi Mikołaja Kopernika w Toruniu prezentuje w 37 obszernych notach katalogowych świat sacrum powiązanego ze wschodnim chrześcijaństwem. Książka została oparta na przeprowadzonych przez autora studiach ikon znajdujących się w magazynach Muzeum Uniwersyteckiego, jak również na gruntownych studiach źródeł oraz licznej literatury przedmiotu dotyczącej samych ikon oraz powiązanej z nimi kontekstowo.

Publikację cechuje rozbudowany aparat naukowy. Analizy stylistyczno-ikonograficzne, historyczne i kontekstowe zostały dopełnione cytatami z różnych wersji językowych Biblii, fragmentami źródeł, utworów literackich, inskrypcji. Obszerny pierwszy rozdział wprowadza w świat sztuki wywodzącej się jeszcze z czasów wczesnobizantyjskich o długiej tradycji artystycznej. Drugi - kreśli sylwetkę Darczyńcy. Bogato ilustrowana książka pozwala poznać każdą z ikon dokładniej, przestudiować detale, sceny, postacie oraz inskrypcje przy założeniu symultanicznej lektury wywodów i oglądu cerkiewnych obrazów.