Jacek Tylicki, Bartłomiej Strobel – malarz epoki wojny trzydziestoletniej, t. 1-2, Toruń 2000 (Wydawnictwo UMK), t. 1 – ss. 540; t. 2 – ss. 267, il. 176

Książka jest próbą nowego spojrzenia na dorobek artysty będącego jednym z najważniejszych malarzy XVII wieku na Śląsku i w Polsce. W odróżnieniu od poprzedniej monografii z 1957 roku, autor analizuje jego twórczość szerzej, w kontekście sztuki europejskiej, podkreślając zwłaszcza powiązania malarza z – ciągle słabo w naszym kraju znanym – środowiskiem artystycznym Pragi epoki cesarza Rudolfa II (około 1600 roku). Szczegółowej analizie dzieł pod kątem formalnym towarzyszą ich interpretacje ikonograficzne, wskazujące jednoznacznie na rangę intelektualną twórcy, serwitora dwóch cesarzy niemieckich i króla Władysława IV oraz przyjaciela Martina Opitza, czołowego poety środkowoeuropejskiego przełomu renesansu i baroku. Praca, oparta na wynikach rzetelnej kwerendy archiwalnej w wielu ośrodkach krajowych i zagranicznych oraz bardzo obszernej literaturze, wzbogaca też wiedzę na temat Strobla o szereg nowo ujawnionych jego dzieł, a także dotyczących go dokumentów. Drobiazgowa inwentaryzacja dorobku Strobla stanowi przedmiot osobnego tomu katalogowego publikacji, tworząc wraz z dołączonymi ilustracjami nowoczesne kompendium wiedzy o twórczości artysty.

Jacek Tylicki, Nowożytne malarstwo i rysunek w Elblągu do roku 1772, Elbląg 2001 (Elbląskie Towarzystwo Kultury), ss. 70, il. 22

Autor próbuje nakreślić dzieje – dotąd praktycznie nieopracowanej jako osobny temat – twórczości malarskiej i rysunkowej w nowożytnym Elblągu – od końca średniowiecza (około 1520 roku) do pierwszego rozbioru dawnej Rzeczypospolitej. Wykorzystując i analizując szereg nieznanych lub mało znanych, szczątkowo zachowanych tekstów archiwalnych oraz rozproszonych dzieł artystycznych, prezentuje panoramę rozwoju wymienionych w tytule dziedzin sztuki w ośrodku, który do tej pory nie uchodził za centrum takiej twórczości. Opracowanie stara się wskazać chronologiczne wahania w produkcji artystycznej i ich uwarunkowania polityczno-ekonomiczne, nakreślić sylwetki najważniejszych mistrzów oraz zdefiniować rangę wytwórczości elbląskiej na terenie najbliższego regionu (Prusy Królewskie), wskazując także na jego powiązania w skali całego państwa i Europy. Zebrane po raz pierwszy w taki sposób materiały ukazały ośrodek jako wcale znaczący w omawianym czasie na swoim obszarze, ustępujący tu tylko Gdańskowi, zaś w najlepszym okresie, pomiędzy 1620 rokiem a drugą wojną szwedzką, mogący się pochwalić twórcami o jakości niemal międzynarodowej. Do książki dołączone zostały – oprócz bibliografii – dwa aneksy źródłowe.

Jacek Tylicki, Rysunek gdański ostatniej ćwierci XVI i pierwszej połowy XVII wieku, Toruń 2005 (Wydawnictwo UMK), ss. 348, il. 297

Sztuka rysunku i miniatury – to temat mało znany poza wąskim gronem specjalistów. Te pełne uroku, najbardziej osobiste formy wypowiedzi artystycznej były przed czterystu laty obficie praktykowane w Gdańsku – najbogatszym i najżywszym kulturalnie ośrodku miejskim dawnej Rzeczypospolitej. Opracowanie, będące rezultatem wieloletnich poszukiwań badawczych, jest pierwszą próbą zebrania dorobku gdańskich rysowników „złotego wieku” miasta w całość; niektóre z pokazywanych w nim dzieł nie były też nigdy wcześniej publikowane. Poszukując odpowiedzi na pytanie o miejsce rysowników z bałtyckiej metropolii w panoramie ówczesnej sztuki europejskiej, w niektórych aspektach bynajmniej niepoślednie, autor zaprezentował różnorodność tematyczną i formalną ich zachowanych prac, zakorzenionych w niemiecko-niderlandzkiej tradycji artystycznej.

Jacek Tylicki, Materiały archiwalne do biografii artystów w nowożytnej Brodnicy, Brodnica 2014 (Muzeum w Brodnicy), ss. 76, il. 10

Książka jest opatrzonym autorskim komentarzem zbiorem transkrypcji niezauważonych do tej pory przez historyków sztuki wpisów archiwalnych, odnoszących się do nowożytnych artystów w małym ośrodku Prus Królewskich. Większość zaprezentowanych w niej źródłowych informacji pochodzi z księgi metrykalnej dawnej brodnickiej gminy ewangelickiej, obejmującej chrzty, śluby i pogrzeby z lat 1630-1732, a przechowywanej w Centralnym Archiwum Ewangelickim w Berlinie (Evangelisches Zentralarchiv). Pojedyncze wpisy reprodukowane w publikacji pochodzą z kolejnej chronologicznie księgi metrykalnej gminy w tymże archiwum (1733-1797), a także z poszytu luźnych akt dotyczących Brodnicy, pozostającego w posiadaniu Tajnego Archiwum Państwowego w Berlinie (Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz). Zgromadzone materiały dotyczą biografii oraz powiązań rodzinnych brodnickich malarzy i rzeźbiarzy, przede wszystkim jednak odgrywających tam wyjątkowo znaczną rolę złotników, których dzieła – jako jedyne wyroby miejscowych artystów XVII wieku – zachowały się i są rozpoznawalne. Najważniejszym może odkryciem, jakie przynosi publikacja, jest zidentyfikowanie z imienia i nazwiska najpłodniejszego reprezentanta tego zawodu w Brodnicy, Christopha Schwartza starszego (ok. 1635-1704), znanego badaczom do tej pory jedynie jako „Monogramista CS”.

Teresa Tylicka, Jacek Tylicki, Thorunensia i inne rysunki z XVIII-wiecznej kolekcji pastora Jana Jakuba Haselaua, Toruń 2016 (wyd.: Towarzystwo Miłośników Torunia), ss. 259, il. 51.

Opracowanie omawia sporą liczbę rysunków (wraz z kilkoma rycinami), przechowywanych dziś głównie w Archiwum Państwowym w Toruniu, które zostały usunięte w 1914 roku z czterotomowego albumu zachowanego w tej samej instytucji. Album ten zostały pierwotnie skompletowany przez Jana Jakuba Haselaua, miejscowego pastora luterańskiego, kolekcjonera i bibliofila czynnego w drugiej połowie XVIII stulecia. Omawiane rysunki, dotąd mało zauważane, a przedstawiające w większości budowle Torunia oraz okolice miasta, stanowią często kopie podobnych wizerunków wykonanych przez Georga Friedricha Steinera, lokalnego artystę-amatora z połowy XVIII wieku. Zespół tych ostatnich dzieł zaginął w 1945 roku, ale jest dobrze znany z fotografii. Autorzy próbują zrekonstruować oryginalny kształt albumu Steinera, opierając się o zachowany spis jego treści i zestawiając publikowane przez siebie rysunki z pracami wymienianymi w owym spisie. Wysuwają także tezę, iż kopie widoków Steinera, prawdopodobnie wykonane przez niego samego, służyły ówczesnemu środowisku toruńskich kolekcjonerów i intelektualistów, kwitnącemu w XVIII stuleciu, którego Haselau był tylko częścią. Szereg innych kopii tych samych przedstawień, zachowany w Muzeum Okręgowym w Toruniu, wydaje się potwierdzać to przypuszczenie, zaś osoby należące do owego elitarnego kręgu można zidentyfikować poprzez przeglądanie licznych katalogów aukcyjnych z tamtej epoki, głównie poświęconych książkom. Przedmioty wystawiane na tych aukcjach, w tym należące do samego Haselaua, są niestety obecnie w znacznej mierze rozproszone.

Teresa Tylicka, Jacek Tylicki, Dawny Gdańsk w rycinach z kolekcji pastora Johanna Jacoba Haselaua, Gdańsk 2022 (Muzeum Narodowe w Gdańsku), ss. 296, il. 84.

Pastor Johann Jacob Haselau, bibliofil i kolekcjoner, urodzony w Gdańsku w 1736 roku, osiadły na stałe w Toruniu 27 lat później, ze szczególnym upodobaniem gromadził związane z Gdańskiem plany, panoramy i weduty. Stały się one częścią cennej kolekcji umieszczonej przez duchownego w czterotomowym atlasie topograficznym przechowywanym w Archiwum Państwowym w Toruniu. Wśród nich ważną pozycję stanowi cykl 50 akwafort z widokami Gdańska wydawanych w latach 1761–1765, rytowanych przez Matthäusa Deischa według rysunków Friedricha Antona Augusta Lohrmanna. Publikacja zawiera szkic tła historycznego do zbioru gedanensiów z atlasu pastora, kataloguje omawiany zestaw prac graficznych oraz wyjaśnia informacje zawarte w rękopiśmiennych komentarzach, umieszczonych przez luterańskiego duchownego na części rycin. Opracowanie, uzupełniające wystawę na ten temat, która miała miejsce w Muzeum Narodowym w Gdańsku w 2022 r. stanowi zarazem kontynuację i zamknięcie wcześniejszych publikacji autorów na temat toruńskiej kolekcji J. J. Haselaua.