Sebastian Dudzik, Jerzy Grabowski: Artist and the Universe, przekł. Łukasz Mojsak, Anna Bernaczyk, Ząbki 2012 (Wydawnictwo Księży Pallotynów Prowincji Chrystusa Króla Apostolicum), ss. 245, il. 111

Monografia Jerzego Grabowskiego jest pierwszą częścią z planowanej trylogii zatytułowanej Artysta i Uniwersum. Cały projekt poświęcony został trzem artystom reprezentującym jedno pokolenie: Jerzemu Grabowskiemu, Antoniemu Starczewskiemu i Ryszardowi Winiarskiemu, których łączyło przede wszystkim podobne rozumienie sztuki oraz własnego w niej miejsca. Każdy z nich zbudował własną, odrębną filozofię twórczego działania, definiując ją w kontekście życia i poszukiwania prawd uniwersalnych. Zarówno Grabowskiego, jak i pozostałych twórców, charakteryzuje niebywała wręcz konsekwencja w tych poszukiwaniach. Tytułowe uniwersum jest w przypadku każdego z nich zarazem celem w twórczym działaniu, jak i kierunkowskazem w podejmowanych próbach zrozumienia i uporządkowania otaczającego świata. To dążenie do uniwersum determinowało tworzenie własnego języka, systemu kodów i zachowań, które w sposób syntetyczny, obiektywny i zarazem hermetyczny byłyby w stanie owe prawdy o świecie opisać. Wspomniana wyżej hermetyczność wypowiedzi dziś często sprawia właśnie największe problemy w rozumieniu uprawianej przez nich sztuki. Celem tego przedsięwzięcia wydawniczego jest więc pewnego rodzaju dekonstrukcja i rekonstrukcja myśli determinującej działanie, a zatem poznanie intelektualnej i kulturowej formacji artysty. W przypadku monografii urodzonego w 1933 roku Jerzego Grabowskiego, nieocenionym materiałem badawczym pozwalającym prześledzić ścieżkę konsekwentnie budowanego artystycznego języka oraz ewolucji myśli i światopoglądu stały się różnego rodzaju pisane, liczone, malowane i rysowane notatki, jakie artysta pozostawił po sobie w czasie blisko czterdziestoletniej działalności artystycznej i dydaktycznej. Zestawienie ich z finalnymi realizacjami daje możliwość odtworzenia najważniejszych wątków w artystycznych rozważaniach Grabowskiego, rozpoznania też kluczowych determinantów rozwiązań formalnych i strukturalnych poszczególnych jego kompozycji.

Sebastian Dudzik, Antoni Starczewski: artysta i uniwersum / Artist and the Universe, przekład: Szymon Nowak, Poznań 2014 (Fundacja 9/11 Art Space), ss. 375, il. 119

Monografia Antoniego Starczewskiego jest drugą częścią z planowanej trylogii zatytułowanej Artysta i Uniwersum. Cały projekt poświęcony został trzem artystom reprezentującym jedno pokolenie: Jerzemu Grabowskiemu (2012), Antoniemu Starczewskiemu i Ryszardowi Winiarskiemu, których łączyło przede wszystkim podobne rozumienie sztuki oraz własnego w niej miejsca. Każdy z nich zbudował własną, odrębną filozofię twórczego działania, definiując ją w kontekście życia i poszukiwania prawd uniwersalnych. Tytułowe uniwersum jest w przypadku tych trzech artystów zarazem celem w twórczym działaniu, jak i kierunkowskazem w podejmowanych próbach zrozumienia i uporządkowania otaczającego świata. Dążenie do uniwersum rozumieć należy jako swoistą filozofię życiową, w której sztuka pozwala odkrywać i opisywać obiektywne wartości w świecie. Fundamentem działania artystycznego była nieustająca obserwacja świata. Z niej właśnie formował się indywidualny język wizualnego przekazu, system kodów i zachowań. Wspomniana hermetyczność wypowiedzi dziś często sprawia właśnie największe problemy w rozumieniu uprawianej przez nich sztuki. Celem tego przedsięwzięcia wydawniczego jest więc pewnego rodzaju dekonstrukcja i rekonstrukcja myśli determinującej działanie, a zatem poznanie intelektualnej i kulturowej formacji artysty. W przypadku monografii urodzonego w 1924 roku Antoniego Starczewskiego  śledzenie tytułowego uniwersum opierało się głównie na analizie tworzonych przez niego dzieł. Pewne interpretacyjne wskazówki znaleźć można było w nielicznych wypowiedziach własnych artysty, jego dziennikach oraz zachowanych pojedynczych szkicach opatrzonych lapidarnymi uwagami. Prześledzenie ewolucji myśli i procesu, formowania się spójnej wykładni filozoficznej twórczego działania, wymagało krzyżowego zestawienia ze sobą poszczególnych prac, dokonania analizy drobnych często zmian, ich filtrowania poprzez technologiczne i materiałowe uwarunkowania wykorzystanego medium. Dopiero odpowiednia selekcja prac i konfrontacja ich ze wspomnianymi wyżej dokumentami dała możliwość odtworzenia najważniejszych etapów twórczości Starczewskiego, rozpoznania też kluczowych determinantów rozwiązań formalnych i strukturalnych poszczególnych jego kompozycji.